Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Başucumuzda bir atölye



Toplam oy: 168
Ursula K. Le Guin // Çev. Damla Göl
Hep Kitap
Kurslar, dersler ve atölyeler bir yana, her şeyden önce hepimiz okuyarak öğreniyoruz. Bu kitabı da o yolda harika bir kılavuz olarak değerlendirebiliriz.

Gözünüzdeki o muzip pırıltıyı görür gibiyim. Yaratıcı yazarlık dersleri veren birisi olarak bu kitabı tanıtırken malum konu hakkında en ateşli polemik toplarına çıkacağımı sanıyorsunuz. Yanılıyorsunuz, demeyi çok isterdim ama suya sabuna dokunmadan bu yazıyı tamamlamam imkansız. Yine de elimden geldiği kadar kısa tutmaya ve efendi olmaya çalışacağım.

 


İlk olarak, evet haklısınız, "yaratıcı yazarlık" tabiri hem anlamsız hem de sevimsiz. Onun yerine "öykü/roman atölyesi" gibi tabirleri kullanmayı tercih ediyorum. İkincisi, evet yine haklısınız, boş vaatlerle insanları “kazıklamaya” yönelik birtakım kurslar açılıyor. Akıllı olmak ve onlardan uzak durmak lazım. Lütfen sizi kandırmaya hevesli insanlara paranızı, zamanınızı ve hayallerinizi kaptırmayın. Öte yandan her ay sırf ticari kaygılarla yazılmış onlarca berbat roman basılıyor ama sırf bu sebeple tüm edebiyata sırt çevirmiyoruz, değil mi? Üçüncüsü ise çok daha temel ve felsefi bir tartışma: Yazarlık öğretilebilir mi? Buna cevabım, hem evet hem de hayır. Kaçamak bir cevap değil bu. Yazarlığı –tıpkı resim, heykel ya da dans gibi– bilgiyi, tecrübeyi ve çok çalışmayı temel alan bir altyapı üzerinde yükselen sanat dalları arasında sayıyorum. Güzel sanatlar akademisine gidip resim sanatının teknik yönü üzerine eğitim almak mümkünse, yazı sanatı için de mümkün olmalı.

 

 

Şart mı? Elbette değil. Sizinle aynı yolda yürüyen insanların tecrübelerinden faydalanmak, bunu eğitim olarak kabul etmek ya da etmemek tamamen kişisel bir tercihtir. Kaldı ki bazıları grup çalışmasını verimli bulur, bazıları ise kanal tedavisi için dişçiye gitmek kadar dehşet verici. Nasıl çoğu ressam okullu değilse, çoğu yazar da kendi kendini yetiştiriyor. Kendi adıma konuşayım, ben hiçbir kursa gitmedim. Gitmediğim için de eksiklik duymuyorum. Öte yandan, gidenlere de burun kıvırmıyorum. Aksine, çok değer verdiğim yabancı yazarların bazıları bu yoldan geçtiği için konuya son derece ilgi duyuyorum.

 

 

Yeterli mi? Elbette değil. Yine resim örneğini vereyim. Yazma sürecinin bir kısmı zanaatsa bu öğrenilebilir becerilere dayalıdır. Fakat büyük bir kısmı da insanın içinde olan (ya da olmayan) hayal gücü, dünyayı algılama seviyesi, estetik anlayışı, yetenek vs gibi hem adlandırılması hem de ölçülmesi zor şeylere dayalıdır. Bir yazarı sanatçı yapan da işte bunlardır. Kendi içimizde bulup çıkaracağımız, geliştireceğimiz bu tarz şeylerin herhangi bir kursta hap halinde önümüze konmasını beklemek, en kibar tabirle, şapşallık olur. Uzun lafın kısası, evet, bence resim yapmak nasıl öğrenilebilirse yazı yazmak da öğrenilebilir. Ancak unutmayalım ki, sadece resim kursuna gitmek insanı ne sanatçı yapabilir ne de ressam.

 


Bu tartışmada kendimden şüpheye düştüğümde dönüp baktığım isimlerin başında hep Ursula K. Le Guin gelmiştir. "Yaratıcı yazarlık" olayına hoş bakmayanların bile saygıda kusur etmediği Le Guin, yıllardır yazı atölyelerinde eğitim vermekte. Derslerinde anlattıklarını topladığı Dümeni Yaratıcılığa Kırmak isimli kitabı, çoğu yazar için en kıymetli başucu kitaplarından birisidir. (Henüz Ursula K. Le Guin ile tanışmadıysanız, lütfen hemen bu yazıyı bırakın ve Mülksüzler romanını okuyun. Ardından, Zihinde Bir Dalga ismiyle çıkan denemelerini, sonra da meşhur Yerdeniz serisini okursanız, hayatınızda ilk kez perdeleri açmış ve pırıl pırıl aydınlık gökyüzüne bakmış gibi hissedeceksiniz kendinizi. Le Guin sadece müthiş bir yazar değildir; ondan önce, çağımızın en önemli "bilge kadın"larından birisidir.)

 

 

 

Yazının içindeki müzik

 

 

"Dümeni Yaratıcılığa Kırmak 1998 senesinde basıldı," diyor kitabın önsözünde. "O zamandan bu yana hem yazı hem yayın dünyası o kadar hızlı değişti ki kitabı güncellemeyi düşünmeye başladım." Elimizdeki kitap da yazarın geçen sene üzerinden geçip adeta baştan yazdığı ikinci edisyonun çevirisi.

 

Altını çizmemiz gereken en önemli husus, yazarın daha ilk satırlarında belirttiği üzere, bu kitabın yeni başlayanlara uygun olmadığı. "Zaten yazdıkları üstünde yoğun şekilde çalışanlar"ı hedeflemiş Le Guin. Karakteri, kurguyu filan bırakıp daha birinci bölümde yazının içindeki müzikten bahsetmeye başlıyor. Sözdizimi ve noktalama işaretlerinin önemiyle devam ediyor. Değindiği diğer konuların arasında anlatıcın sesi ve bakış açısı, dolaylı ve dolaysız anlatım, nelerin tutulup nelerin metnin dışarıda bırakılacağı gibi başlıklar yer almakta. Noktalı virgülden nefret edenlere de bir çift sözü var ancak şimdi o konuya hiç girmeyeyim. Bir yazı için iki polemik fazla kaçar!

 

Gerçek bir atölye çalışması gibi her konuyla ilgili örneklere, tartışmalara ve alıştırmalara da yer veriyor Le Guin. Bu noktada çeviri okumanın getirdiği bir sorun dikkatimizi çekiyor, o da kullandığı bazı örneklerin Türkçede işlevini büyük ölçüde kaybetmesi. Sanırım bu sebeple çevirisi tamamen anlamsız olacak birtakım pasajlar bu baskıya dahil edilmemiş. Şüphesiz bir eksiklik, ancak Dümeni Yaratıcılığa Kırmak o kadar değerli bir kitap ki Türkçeye uyarlanabilen kısımların bile çok faydalı olduğunu düşünüyorum.

 

Kurslar, dersler ve atölyeler bir yana, her şeyden önce hepimiz okuyarak öğreniyoruz. Ustaların yazdıklarını okuyarak, ne yaptıklarını ve nasıl yaptıklarını kavramaya çalışarak. Bu kitabı da o yolda harika bir kılavuz olarak değerlendirebiliriz. Hem iyi bir yazar, hem de daha dikkatli bir okur olmak için önümüzde çok uzun bir yol olduğunu aklımızdan hiç çıkarmayalım.

 

 

 


 

 

 

Görsel: Fatih Öztürk

 

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

İnsan bazen, aklını bulandıran, onu belki bir kıyıya belki bir uçurumun kenarına iten kitaplarla karşılaşır. Bu hayatta pek az olan bir şeydir. İnsan kitap elinde, itilip kaldığı yerden dünyaya bakakalır. Okuduğu satırların aralarına sıkışır, ağırlığı fark edilmeyen bir kitabın altında kalır. Boğazda bir yumru aynaya bakmaktan korkmaktır bazı kitaplar.

Hayat çok sıkıcı, çok şükür ki ölüm var. Aşk, hayat ve sanat. Zaten bunların hepsi ölüm demek. Bu öngörü, birkaç bin yıl önceki bir yazıttan alıntı. Öleceğimiz ana kadar –bazen bir buzul kayanın üzerinde, bazen çölün ortasında– yalnızlıktan yakınarak ağlıyoruz. Diğerleriyle birlikte. Ama nazar değmesin, hayatta kalma reflekslerimiz, ölümlü olduklarını bilmeyen hayvanlarınkiyle neredeyse denk.

Jim Thompson imzalı Vahşet Gecesi, “ucuz” polisiye alanındaki en iddialı eserlerden biri. Ardından gelenlerin basamak taşı olsa da, genel görüş, henüz onu kimsenin geçmediği ve daha bir süre geçemeyeceği yönünde.

Kobayaşi Takici, Japonya’da işçi edebiyatının başlangıcı sayılan Yengeç Konserveleme Gemisi romanında güç koşullar altında av yapan bir gemi mürettabatının isyanını anlatıyor.

1935’te, henüz 26 yaşında, doktorasını yeni tamamlamış bir sanat tarihçisi olan Ernst Gombrich, dünya tarihini sevdirmek amaçlı bir kitapçık yazmayı denemiş: Almanca yazdığı kitabın başlığı “Genç Okurlar İçin Kısa Dünya Tarihi.” Böylesi geniş bir konuyu 40 kısa bölümde açıkladığı kitap klasikleşmiş sonradan.

Söyleşi

 

Emily Gould ile söyleşi // Zeynep Şen


ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.