Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Yeni Japonya’da bir genç



Toplam oy: 49
Natsume Sōseki // Çev. Alper Kaan Bilir
Maya Kitap
Modern Japon edebiyatının öncülerinden sayılan Natsume Sōseki, yeni ile gelenek çatışmasında, Japon halkının bocalama dönemini anlatıyor.

Japonya’nın, 1800’lerin ortalarından itibaren İmparator Meiji önderliğinde başlayan Batı’ya açılma hamlesi, ülke insanı için bir “sorun”a dönüştü. Bilimsel ve teknik anlamda yüzü Batı’ya dönük olmasına rağmen toplumsal bağlamda geleneklerine sımsıkı sarılan Japon halkı, Avrupa’dan gelenlerin bohçasındaki kültürle bir bocalama devrine girdi. Bu durum çok kritik açmazlara neden olmasa da, özellikle insan ilişkileri ve iletişimde, kavramsal ve yaşamsal kimi çelişkiler doğurdu. Sanat ve edebiyat da haliyle bundan etkilendi; yeni ile geleneğin çatışmasından, büyük kentler ile taşra arasındaki “başkalık”tan doğan gerilimi yansıtan “ürünler” ortaya çıkmaya başladı. Bunun edebiyattaki örneklerinden birini, modern Japon edebiyatının öncülerinden sayılan Natsume Sōseki verdi. Başkarakterinin adını taşıyan romanı Sanşiro, Sōseki’nin mizahi bir dille kotardığı, az önce bahsettiğim Japon halkının bocalama dönemini anlatan bir kitap olarak öne çıktı.

 
Sanşiro, taşradan başkente gelerek Tokyo Üniversitesi’nde okumaya başlayan saf ve dürüst bir genç. Şehrin azameti karşısında şaşkına dönen, bunu bağlı olduğu gelenekleriyle aşmaya uğraşan Sanşiro, boyundan büyük duygularla ve düşüncelerle karşılaşıyor: Aşk, ölüm, bilim, sanat… Ardından bunları, yeni-gelenek çatışması içinde bir güzel sorgulamaya ve eleştirmeye girişiyor. Ancak Sanşiro’nun bu eylemi, bir reddediş ve şiddet barındırmıyor; o, hem kendi tepkilerini hem de etrafında olup bitenleri gözlüyor, korkup heyecanlanıyor ama bunları dışavurmuyor. Yeri geldiğinde yaptığı küçük çıkışlar ise naif kişiliğine uygun biçimde sadelikten şaşmıyor; Sanşiro, gözlemlemeye devam ediyor. Gözlemleri sırasında Batılı bir kadını, her yerin aynı anda inşa edildiği bir kenti, şehrin sakinlerinin taşrayı umursamaz tavrını ve kendi dünyası ile gerçek dünyanın henüz kesişmediğini görürken kalbi platonik aşklara takılıyor. Sanşiro’nun heyecanını frenleyen ya da yavaşlatan şey ise romanın fonunda yer alan şehir-taşra, yeni-gelenek çatışması.


Sanşiro, yaşadığı kampusu dünyanın yapmacıklı atmosferine benzetirken kendisine üç ayrı dünya kuruyor: İlki uzaklar; yani kendisi için kaçış yeri olan geçmişi. İkincisi okuduğu okul ve Tokyo. Sonuncusu ise modern mekanlardaki kadınlar. Her gece uykuya dalmadan bu üç dünyayı; annesini, üniversitedeki hocaları ile derslerini ve güzel kadınları karşılaştırırken geçmişi ve bugünü arasında gayet insani bir ayrım yaparak sevdikleri ile sevmediklerini tartıyor. O zamana dek geliştirdiği ahlaki yargıları incinse de bazen sorumluluktan kaçarak bazen yaptığı çıkışlar yüzünden kendisine şaşırarak “engin bir dünyada yaşayan şehirliler içinde” hayatına devam ediyor. Bu arada değişip dönüşen Japonya’da, tartışmaların merkezi Tokyo; özgürlük, edebiyat, Doğu-Batı farklılığı ve ideallere dair konuşmalar kentin her noktasında işitiliyor. Sanşiro da gözlemlerine devam ediyor...


Okul çevresinde ve biliminsanlarının dilindeki yaşam ve ölüm kavramları ise Sanşiro’ya hayli uzak: “Sanşiro, hayat ve ölüm döngüsü üzerine asla kafa yormamış bir adamdı. Damarlarında akan gencecik kan, öyle şeyleri düşünmek için fazla sıcaktı. Gençlik, gözünün önünde kaşlarını alazlandıracak kadar harlı yanan bir ateşti.” Tabii bu ateşe birliktelikler kadar ayrılıklar da dahildi. Sanşiro’nunki zorlu, mizahi, bazen acı bazen de isyankar bir yolculuktu.


Sōseki, pek çok sıkıntısına rağmen gayet şanslı bir genci resmediyor romanda. Daima soğukkanlı olan Sanşiro, dönüşüm geçiren ve geleneklerinden kopmayan Japonya’da, hemen her duyguyu hızla yaşıyor. Dolayısıyla hayatı zenginleşirken masumiyetini de kaybetmiyor.


Sōseki, romandaki başkarakterinin kişiliğinde o dönemin Japon gençlerini anlatıyor bir bakıma: Tökezleyen, kimi zaman düşen ve ayağa kalkmayı başaranlar, Sanşiro karakteriyle ete kemiğe büründürüyor.   

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Müzik ruhun gıdasıdır. Tıpkı edebiyat gibi. Bu iki kadim sanat, yüzlerce yıllık birlikteliklerini günümüze kadar başarıyla sürdürmüşler, insanların ruhsal gelişimlerine katkıda bulunmuşlardır. Sanatçılar, hangi dalda üretim yaparlarsa yapsınlar, sonunda hep bu iki sanatın insan üzerinde yaptığı etkileri, üretimlerinde temel unsur olarak kullanmışlardır.

Hepimiz yaşamın içinde heyecanlı ya da çaresiz hissettiren birçok olayın ya da durumun bizzat öznesi oluruz. Olup bitenlerin bu sürekli akışında aklımızda kalan, yaşananların bütünü değil, bütünden kesitler halinde çekip çıkardıklarımızdır. İşte çekip çıkarılanlar da anlardır aslında; hiç unutamadığımız, bizimle birlikte yaşayan anlar...

 

İnsan bazen, aklını bulandıran, onu belki bir kıyıya belki bir uçurumun kenarına iten kitaplarla karşılaşır. Bu hayatta pek az olan bir şeydir. İnsan kitap elinde, itilip kaldığı yerden dünyaya bakakalır. Okuduğu satırların aralarına sıkışır, ağırlığı fark edilmeyen bir kitabın altında kalır. Boğazda bir yumru aynaya bakmaktan korkmaktır bazı kitaplar.

Hayat çok sıkıcı, çok şükür ki ölüm var. Aşk, hayat ve sanat. Zaten bunların hepsi ölüm demek. Bu öngörü, birkaç bin yıl önceki bir yazıttan alıntı. Öleceğimiz ana kadar –bazen bir buzul kayanın üzerinde, bazen çölün ortasında– yalnızlıktan yakınarak ağlıyoruz. Diğerleriyle birlikte. Ama nazar değmesin, hayatta kalma reflekslerimiz, ölümlü olduklarını bilmeyen hayvanlarınkiyle neredeyse denk.

Jim Thompson imzalı Vahşet Gecesi, “ucuz” polisiye alanındaki en iddialı eserlerden biri. Ardından gelenlerin basamak taşı olsa da, genel görüş, henüz onu kimsenin geçmediği ve daha bir süre geçemeyeceği yönünde.

Söyleşi

 

Emily Gould ile söyleşi // Zeynep Şen


ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.