Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

"Bu acı bir gün işine yarayacak"



Toplam oy: 275
Jack Kerouac // Çev. Zeynep Akkuş
Siren Yayınları
Paris'te Satori, disiplinden nefret eden Jack Kerouac'ın kendiyle sınavı sayılabilir. Kuralsız Jack, atalarıyla bir bağ kurmak için çıktığı seferden müthiş serseriliğinin dökümü ile dönüyor yine.

Bir an gelir ki ezberinizi unutursunuz; tiyatro sahnesindeki “trak”tır bu. Söyleyeceğini öğrenmişlerdeki ani bellek boşluğu, beyindeki havalandırma deliğinin açılışını andırır. Aslında hiç beklenmeyen bir şimşek çakışıdır yaşanan; her şey kendi manası üzerindeki tahakkümünü kaldırır. Birdenbire gitmek istersiniz. Birdenbire başka olmak istersiniz. Birdenbire özlediğiniz, hayalini kurduğunuz meseleye dönüşmek istersiniz. Can havliyle aydınlanmak için bir fırsat doğmuştur. Tecelli edecek olan, vaziyetin kontrolünü ele geçirmektir. Çıkacağınız yol zaten uzun zamandır üzerinde olmanız gereken yoldur. Sizi çeken, manyetizmasına alan merak “ne olduğunuz”a dairdir işte. Yaftaları, payeleri, apoletleri, titrleri elinizle bir kenara itip varlığınıza doğru ilk adımı atarsınız. Bebeklikten sonra ikinci kez yürüme çabasıdır sizi heyecanlandıran. Varlığına yürüyenin yokluğu anlaşılmaz, kayboluşu fark edilmez.

 

Herkes bir şekilde gitmek ister de gerekli cesareti bulamaz. O harekete geçiş esnasında sizi ürküten, yolun zorluğu değil, orada karşılaşacaklarınızla yüzleşmenin tedirginliğidir. Çünkü “trak”ı izleyen süreçte yükselme, enginleşme olabileceği gibi çöküş ve enkaza dönüşme olasılığı da vardır. Alınan risk gerçeğe katlanıp katlanamamanızla doğru orantılıdır. Bu iş aynaya bakmaya, aynada gördüğünüz kişiyle konuşmaya hiç benzemez. Size sizi hatırlatacak şeylerin laf cambazlığı, zorunlu kibarlığı yoktur çünkü. Çıplak gerçeğin pornosuyla, hardcore’uyla şu soruyu yanıtlarlar: Bu yaratığın ömrünün ana fikri nedir?

 

Bir ağacın önünde durup da ağacı seyrettiğinizde ne görmek arzusundaysanız onunla yetinirsiniz. İnsan kendi soyağacının önünde durup da geldiği kalabalığı tanıdığında bazen ona gizlenmiş bir darağacı da görebilir. Bütün aileler güzel sayılmamalı. Her aile imrenilecek bir hatırata sahip olmayabilir. Karanlıkta bekletilenler kimi zaman huzur içindir – ya da huzur sırlar üzerine kuruludur. Köken denen o tedbirsiz mazi, genlerin raksı, DNA’ların etrafa saçılışı ve kim bilir dünyaya yayılan ataların çılgınlıkları sizi elbette bağlamaz ama upuzun bir macerada beklentilerinizin dışında da gelişmiş olabilir. İnsanın soyunu araştırması bir cinayet soruşturmasına benzer bazen. Her soy sürprizlerle, gizli kahramanlarla, büyük yenilgilerle doludur. 

 

Jack Kerouac “satori”sinin çekimine kapılıyor. Satori, Japoncada “ani aydınlanma, ani uyanış, gözün açılması” anlamına gelmekte.

 

 

 

Örneğin ben baba tarafından dedemi hiç tanımadım. Ali İskender Bey, babam dört yaşındayken ölmüş. Ancak kütüğümü araştırma hevesiyle harekete geçtiğimde Beyoğlu / Hacımimi Mahallesi’ne kayıtlı olduğumu öğrendim. Buraya kadar her şey mantıklı; ama Hacımimi Mahallesi Karaköy’de genelevlerin olduğu muhit. Bu bilgiden sonra konuyu kapattım ve meseleyi bir liman kültürüne devrettim. Denizciler, Levantenler, belki İskender isminin çağrıştırdığı bir Balkan uzantısı deyip dosyayı rafa kaldırdım. Sonuçta soyum sopum biraz alengirli geldi bana.

 

Bu Kerouaclar kimdir?

 

Herkes kestirip atamayabilir; hatta “hadiseyi yerinde inceleme” inadıyla kıta değiştirip büyük büyük büyükbabasına kadar tarihi ince eleyip sık dokuyabilir de. Nereden geldiğin nereye gideceğini doğrulamasa da farkındalık önemli tabii. Jack Kerouac, Beat Kuşağı’nın en gezgini diye bilinir. Yolda romanında Amerika kıtasını geze geze delmiştir. Paris’te Satori başlığını koyduğu kısa anlatıda ise Avrupa’ya geçiyor; derdi şu: Bir Kanada göçmeni kendisi, ailesinin kökeni de Fransa’ya dayanıyor. Öyle ki, neredeyse ortaokul yıllarına değin Jack’in İngilizcesi oldukça kötü. “Bu Kerouaclar kimdir,” deyip düşüyor yollara. Beatnik arkadaşlarına hiç değinmeden “satori”sinin çekimine kapılıyor (“satori,” Japoncada “ani aydınlanma, ani uyanış, gözün açılması” anlamına gelmekte; bizim argoda “ampullerin yanması, çakma” da denir).

 

Yolculuk notlarına bakarsak pek de aradığını bulamıyor Jack. Onu tanıyanlar zaten bu yolculuğun ciddi bir hevesle başlayıp bambaşka mecralara akacağından emindir. Aynen öyle oluyor. Yine barlar, ağır sarhoşluklar, kaybolan valizler, tanışılan şoförler, evinde misafir kalınan tuhaf/güzel adamlar, sevişilen kadınlar, araya sıkıştırılan kütüphane ve arşiv çalışmaları.

 

Satori esnasında dil üzerine de düşünüyor Jack, ki bence kitabı ilginç kılan yanlardan biri bu alan. Diğer Beatnik arkadaşları gibi dili kırmayan, zorlamayan biri olarak dosdoğru yazmayı seçmişliği hakkında ipuçları veriyor. “Yaptığınız, önemli ya da önemsiz her şey, bilimin, ‘araştırmaların derinleşen esrarı’ adını verdiği güç sayesinde yüz katı kuvvetli olarak size geri dönecektir,” deyip kestirip atıyor bunaldığında.

 

Paris’te Satori, disiplinden nefret eden Jack Kerouac’ın kendiyle sınavı sayılabilir. Hızla sonuca ulaşmaktan hoşlanan, tez canlı, kafasına göre yaşayan, kuralsız Jack atalarıyla bir bağ kurmak için çıktığı seferden müthiş serseriliğinin dökümü ile dönüyor yine. 

 

Ölülerinizi mezarlıklarda değil, yeryüzünde arayın diye söylenmenin tam sırası.

 

 


 

* Görsel: Servet Kesmen

 

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Ayşe Erbulak’ın yakın bir zaman önce çıkan son romanı Cinayet Sınıfı Başkanı, çocukluklarında büyük travmalar yaşamış ve bunu aşamamış ve hayatlarını da bu unut(a)mayışın üzerine kurmuş üç kişinin hikayesi; tabii, her şeyin üstünü örten bir cinayetin söz konunu olduğunu da ekleyelim...

Altı çizilen anlar, üstü karalanan anılar hep o durumun içindeki detaylarla özdeşir; kokular, renkler, hareketler, sesler… Hafızamızda yer eden tüm hikayeler kendi ayrıntılarını taşır. Yemek de o ayrıntıların belki de en önemlilerinden biri. Üstelik yalnızca hikayeye değil, hikayede geçen önemli/önemsiz karakterlere de bir anlam, hafızaya kazınacak bir özellik ekler.

Dünya dönmeye devam ettikçe bazı kelimelerin insanın yüreğine koyduğu o sızı asla bitmeyecek; bugün bile dilimizde acısıyla duran o kelimelerden biri “sürgün.” Gidilen yer, insanın hayatını devam ettirdiği koşullar, kurduğu düzen, başına gelen iyi şeyler, peşi sıra yürüyen şans, her şeyin yolunda gittiğini ve artık hayatın iyi ve stabil olduğunu düşünsek dahi sürgün, sürgündür.

Thomas Mann, alfabenin doğuşuna ilişkin “Kanun” adlı kısa hikayesinde anlatıyor: Tanrı, Musa’dan 10 emrini dünyadaki her insanın anlayabileceği biçimde iki tablete oymasını ister. Fakat Musa işin içinden bir türlü çıkamaz; Mısır’da ve Akdeniz bölgesinde kullanılan semboller, emirleri aktarma konusunda yetersiz kalmaktadır çünkü.

Sanırım bu yılın ilk aylarıydı; Selçuk Demirel bir röportajında son aylarını satırların altını çize çize, notlar ala ala Kara Kitap’ı okuyarak geçirdiğini, desenler çizip alıntılar seçtiğini belirtiyor, Orhan Pamuk’la işbirliğinin müjdesini veriyordu.

Söyleşi

Gökhan Dumanlı ile söyleşi:



"Zarafet ölmedi, görgüsüzlük popüler oldu."


Ece KARAAĞAÇ

 

ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.