Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Amerika'nın günahları



Toplam oy: 18
Colson Whitehead // Çev.: Begüm Kovulmaz
Siren Yayınları
Yeraltı Demiryolu, Victor Hugo'nun Sefiller’i ve Toni Morrison’ın Sevilen’i gibi kitapların açtığı yolda ilerliyor.

Kölelik, ABD’de 1700 yılında yasallaştı ama bu tarihten kaldırıldığı 1865 yılına kadar ülkedeki her eyaletin köleliğe yaklaşımı farklı kaldı. Kuzeydekiler daha insani bir tablo çizerken, en beter zalimliklerin yaşandığı yer güneydeki eyaletlerdi. Hal böyleyken, kaçmaya yeltenen her kölenin amacı da bir şekilde Kuzey’e varmak oldu. Onlar bunu başarabilsinler diye gizlice örgütlenen, çoğunluğunu özgür siyahilerin meydana getirdiği gönüllüler, yakalandıkları takdirde asılacaklarını bile bile bu kaçaklar için güvenli bir koridor açmaya çalıştılar. Kaçacak cesareti toplayan köleler onların evlerinde dinlenecek ve saklanacaktı. Bu güvenli koridor “Yeraltı Demiryolu,” kapılarını kölelere açan bu evler ise “İstasyon” olarak anılıyordu.


Colson Whitehead, tarihi bir roman kaleme almayı seçseydi eğer, Yeraltı Demiryolu’nun çerçevesini muhtemelen bu anlattıklarım çizecekti. Fakat önce Obama’nın 2016 yazı için önerdiği kitapların arasına giren, ardından Oprah’ın Kitap Kulübü tarafından işaret edilen, 2017’de Pulitzer ve Arthur C. Clarke ödüllerini alarak daha da parlayan –ve elbette çok satan– bu roman, Victor Hugo'nun Sefiller’i ve Toni Morrison’ın Sevilen’i gibi kitapların açtığı yolda ilerlese de, bize tarihi aktarmakla yetinmiyor; şayet yaşansaydı şaşırmayacağımız, kimisi sürreal birçok olayı bünyesinde bir araya getirerek yazarının dehasını ortaya koyuyor. Yeraltı Demiryolu’nu gizemli seferleri, bekleme salonları, lokomotifleri ve yolcularıyla kurgulayarak bir metafor olmaktan çıkaran Whitehead, bunları ve romandaki diğer fantastik öğeleri öyle bir başarıyla, öyle gerçekçi anlatıyor ki, tarihle arası iyi olmayan bir okur, romanın bilimkurgu eserlere verilen Arthur C. Clarke Ödülü’nü almasına anlam veremeyebilir bile.

Distopik senaryo

 

Georgia’daki bir pamuk plantasyonundan kaçan Cora’yla birlikte eyalet eyalet gezerken, yazarın her eyalet için hayal ettiği farklı bir distopik senaryoyu okuyoruz. Bir eyalette Anne Frank’a bariz bir selam göndererek tavan arasında gizlenen Cora, bir diğer eyaletteki Doğa Harikaları Müzesi’nde kölelerin yaşam koşullarını insani göstermek üzere çarpıtılmış bir sahnede konu mankenliği yaparken çıkıyor karşımıza. Ve onun haberi yokken bile, biz okurlar, ünlü bir köle avcısının yaklaştığını biliyoruz. Cora’nın peşine, yıllar önce kızını yanına alma gereği duymadan aynı plantasyondan kaçan annesi Mabel’i yakalayamamanın hırsıyla düşüyor Avcı Ridgeway; ki annesi tarafından geride bırakılmak da Cora’nın içinde kanayan bir diğer yara...


“‘Yeraltı demiryolu, çalışanlarından daha büyüktür; senin gibi insanları da kapsar. Küçük kör hatlar, büyük ana hatlar. Son model lokomotiflerimiz, köhne marşandizlerimiz, aşağıdakine benzer drezinlerimiz var. Hatlar bildiğimiz veya bilmediğimiz her yere uzanır. Aşağıdaki tünel gibi bazılarının nereye gittiğini hiç kimse bilmez.’” Demiryolunu çoğu insandan daha iyi bilen Cora’nın öyküsü, Whitehead’in güçlü kalemine hayran kalmak için bir vesile…

 

 

 


 

 

 

 

Görsel: Muhammed Ali Üzen

 

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Bilgi, günümüzde her ne kadar dijital platformun malzemesi gibi görünse de, insanın yeryüzünde binlerce yıllık serüveninin kanıtı olan kağıdı ele alarak bilgiye ulaşmak bambaşka bir güzellik hiç kuşkusuz. Kitapların insan zihninde açtığı yolu ve kurduğu bağlantıları sözle betimlemek neredeyse olanaksız.

Nantucket’lı Arthur Gordon Pym’in Hikâyesi, kısa öyküleriyle tanınan, gotik ve fantastik edebiyat geleneğinin önde gelen yazarlarından Edgar Allan Poe’nun 1837 ile 1839 yılları arasında tamamladığı yegane romanı.

Doris Lessing, 1979-1983 yılları arasında yayımlanan ve beş kitaplık bir bilimkurgu serisi olan “Argos’taki Kanopus Arşivleri”nin ilk romanı Şikeste’de, sonsuz uzayın boşluğunda sürüklenen bir gezegenin tarihini ve o gezegenin üzerinde hüküm süren canlıların çıkış ve çöküş öyküsünü anlatıyor.

Suat Derviş, seçkin sınıfın ev içi hayatlarından toplumun yoksul tabakalarına kadar farklı grupları eserlerine yerleştirmiş bir yazar. Korku, gotik, aşk, toplumcu gerçekçi roman, hikaye gibi farklı temalarda ve türlerde eserler vermesinin yanı sıra uzun yıllar gazetecilik de yapmış, Nâzım Hikmet'in teşvikleriyle yazı dünyasına adım atmış bir yazarımız.

Bundan birkaç yıl önce özel bir üniversitede “Benliğim Ne Kadar Benden?” başlıklı bir nöropsikofelsefe sempozyumu olmuştu. (Burada öncelikle başlığın cazibesine kapıldığımı itiraf etmekte bir sakınca görmüyorum.) Psikanalist Bella Habip, “Psikanaliz Kuramları İçinde Benlik Kavramının Serüveni” başlıklı bir konferans vermişti.

Söyleşi

Serhat Tolga Yıkıcı ve Ayşegül Kirpiksiz ile söyleşi:


 “Wattpad genç okuru daha iyi anlamamıza imkan veriyor.”


Ece KARAAĞAÇ

 

ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.